Khắc kỷ 4 – Tuần 3: Người làm cùng ta

Chưa dạy thử Chưa có chuyên gia duyệt

Tuần này: ở chỗ làm, ta dễ nhìn người khác qua chức danh: "kế toán", "bên kho", "sếp", "nhân viên mới". Tuần này đọc lại Thư 47 của Seneca ở một góc khác với Khắc kỷ 1: không chỉ là tôn trọng người phục vụ mình, mà là thấy con người phía sau công việc của mỗi người làm cùng mình. Nếu bạn làm việc ở nhà, "người làm cùng" là người trong nhà, người giúp việc, người bạn cùng lo một việc chung.

Mục tiêu đo được: mỗi ngày một hành động thấy người làm cùng như một con người (hỏi ý kiến, hỏi thăm, cảm ơn cụ thể, mời vào cuộc bàn bạc), ít nhất 5 trên 7 ngày.

1. Lời dạy truyền thống

[Lời dạy truyền thống] Truyền thống Khắc kỷ dạy rằng địa vị và công việc do vận may sắp đặt, còn tính cách là phần mỗi người tự làm nên. Trong Thư 47, Seneca viết cho Lucilius về cách cư xử với những người nô lệ trong nhà.

Đọc đúng bối cảnh

• La Mã cổ đại là một xã hội có chế độ nô lệ. Seneca là chủ nô. Ông phê phán việc đối xử tàn nhẫn với nô lệ nhưng không kêu gọi bỏ chế độ nô lệ. Khóa không bênh vực hay làm nhẹ đi chế độ đó.
• Trong cùng thư, Seneca vẫn khen Lucilius chỉ trách phạt nô lệ bằng lời thay vì dùng roi. Khóa không theo ý ấy; ngày nay, không ai có quyền đánh hay làm nhục người làm cùng mình, dù ở vị trí nào.
• [Suy luận] Người lao động ngày nay làm việc có hợp đồng, có quyền, không phải nô lệ. Điểm mượn lại từ Seneca chỉ là: chức danh là thứ "tình cờ giao cho", còn con người phía sau thì đáng được thấy.
• Khắc kỷ 1, Tuần 5 dùng đoạn khác của Thư 47 cho bài "tôn trọng người phục vụ mình". Tuần này hướng vào người làm cùng hằng ngày: đồng nghiệp, cấp dưới, cấp trên, người trong nhà.
• Câu "họ nên kính trọng bạn hơn là sợ bạn" đặc biệt dành cho người đang quản lý người khác: tuần này thử một lần hỏi ý kiến người ở vị trí thấp hơn mình.

2. Khoa học thấy gì

• [Đã xác nhận] Một phân tích gộp 27 nghiên cứu thực nghiệm với 4.045 người: làm việc tử tế cho người khác tăng cảm giác hạnh phúc của người làm ở mức nhỏ đến vừa. Các nghiên cứu thường nhỏ, lực thống kê trung bình thấp. (Curry et al. 2018)
• [Suy luận] Nghiên cứu này không đo đúng bài tập tuần này. Điều quan trọng hơn là người làm cùng được đối xử như con người, không phải người tập thấy vui hơn.

3. Thực hành người lớn

Khoảng 3 phút đọc, vài phút cho mỗi hành động, 2 phút buổi tối.

1. Đọc (lần đầu, 3 phút). Đọc chậm ba đoạn kinh và phần bối cảnh.
2. Lập danh sách (5 phút, làm một lần). Viết tên 5–7 người bạn làm cùng thường xuyên. Bên cạnh mỗi tên, ghi một điều bạn biết về họ ngoài công việc. Nếu không ghi được điều gì, đó là gợi ý cho tuần này.
3. Một hành động mỗi ngày. Chọn một việc: hỏi ý kiến một người ít khi được hỏi; cảm ơn cụ thể ("nhờ chị sắp lại bảng mà tôi tìm số liệu nhanh hơn"); hỏi thăm một chuyện ngoài việc nếu họ muốn kể; mời một người mới vào bàn ăn trưa hay cuộc bàn bạc.
4. Không biến thành kỹ thuật. Hỏi thăm để biết, không phải để được lòng hay để "quản lý" người khác. Tôn trọng người không muốn kể chuyện riêng.
5. Ghi một dòng (2 phút, buổi tối). Hôm nay mình đã thấy ai? Mình đã biết thêm điều gì về họ?

4. Góc trẻ 6+

Trò "Phóng viên nhí" (5–10 phút, người lớn đi cùng)

1. Trẻ chọn một người trong nhà (ông, bà, bố, mẹ, cô chú) để "phỏng vấn".
2. Cùng trẻ chuẩn bị 3 câu hỏi: "Công việc của bác là gì?", "Việc gì bác thấy khó?", "Hồi nhỏ bác thích chơi gì?"
3. Trẻ hỏi, người lớn giúp ghi lại hoặc trẻ vẽ lại câu trả lời.
4. Hỏi trẻ: "Con biết thêm điều gì về người đó mà trước đây con chưa biết?"

Không bàn chuyện nô lệ với trẻ.

5. Dừng tập khi

• Thấy hoảng sợ, hồi tưởng sang chấn, cảm giác mình hay thế giới "không thật" kéo dài, mất ngủ nhiều đêm, hoặc có ý nghĩ tự hại.
• Bạn đang bị quấy rối, bắt nạt hay đối xử bất công ở chỗ làm. Bài tập này không đòi bạn phải thân thiện với người đang làm hại mình. Hãy giữ khoảng cách an toàn và tìm giúp đỡ (bộ phận nhân sự, công đoàn, người bạn tin tưởng).
• Khi đó dừng tập và xem Cần giúp ngay.

6. Kỹ năng nền trên daynentang

daynentang có bài Tử tế nơi làm việc với các việc nhỏ có thể làm ngay.

7. Thực hành hôm nay

Viết tên một người làm cùng bạn và một câu bạn sẽ hỏi họ hôm nay, không phải về công việc.

Nguồn khoa học

• Curry OS, Rowland LA, Van Lissa CJ, Zlotowitz S, McAlaney J, Whitehouse H (2018). Happy to help? A systematic review and meta-analysis of the effects of performing acts of kindness on the well-being of the actor. Journal of Experimental Social Psychology, 76, 320–329. doi:10.1016/j.jesp.2018.02.014