Khắc kỷ 1 – Tuần 2: Thời gian là của ta

Chưa dạy thử Chưa có chuyên gia duyệt

Tuần này: đọc chậm đoạn mở đầu Thư 1 của Seneca, mỗi ngày chọn và giữ một "giờ giữ" cho một việc mình coi trọng, và buổi tối ghi lại thời gian đã đi đâu.

Mục tiêu đo được: có một "giờ giữ" mỗi ngày, ít nhất 5 trên 7 ngày.

1. Lời dạy truyền thống

[Lời dạy truyền thống] Truyền thống Khắc kỷ dạy rằng phần lớn những thứ ta tưởng là của mình thật ra không hoàn toàn thuộc về ta, còn thời gian sống thì trôi đi mỗi ngày dù ta có để ý hay không. Seneca (khoảng 4 TCN – 65), triết gia và chính khách La Mã, mở đầu bộ thư gửi người bạn Lucilius bằng lời khuyên giữ lấy thời gian.

Đọc đúng bối cảnh

• Seneca là người giàu có và có quyền thế. Ngay trong thư này, ông nhận rằng chính mình vẫn để phí thời gian, và chỉ nói được mình phí vào đâu, vì sao.
• [Suy luận] Câu "không có gì là của ta, ngoại trừ thời gian" có vẻ khác với Epictetus ở Tuần 1, người không đưa thời gian vào danh sách những điều thuộc quyền ta. Đọc cả câu, Seneca cũng nói thời gian "trơn tuột", ai muốn cũng có thể giành lấy. Điều thuộc về ta là cách ta dùng phần thời gian đang có trong tay.
• Phần sau của thư (không trích ở đây) nói về cái chết như một điều đã bắt đầu từ những năm đã qua. Chủ đề này thuộc khóa Khắc kỷ 3, không thuộc khóa nhập môn.

2. Khoa học thấy gì

• Chúng tôi chưa tìm được nghiên cứu tổng hợp có bình duyệt nào đánh giá riêng bài tập "giữ thời gian" theo Seneca.
• [Đã xác nhận] Một phân tích tổng hợp trên 38.124 người lao động cho thấy người tách được khỏi công việc lúc nghỉ ít kiệt sức hơn, ngủ tốt hơn. Đây là tương quan, và đo việc nghỉ khỏi công việc, không đo bài tập của tuần này. (Wendsche & Lohmann-Haislah 2017)

Giới hạn: bài tập dựa trên một văn bản cổ và kinh nghiệm của người tập, chưa có bằng chứng khoa học trực tiếp.

3. Thực hành người lớn

Khoảng 2 phút buổi sáng, một "giờ giữ" trong ngày, 10 phút buổi tối.

1. Đọc (2 phút, buổi sáng). Đọc chậm đoạn kinh một lần.
2. Chọn "giờ giữ". Chọn một khoảng thời gian trong ngày dành cho một việc bạn coi trọng nhưng hay bị đẩy lùi: đọc sách, chơi với con, học một kỹ năng, đi bộ. Một giờ là mục tiêu; nếu ngày của bạn kín (chăm người ốm, làm ca, con nhỏ), 20 phút cũng tính. Trong khoảng đó, tắt thông báo và không làm việc khác.
3. Sổ thời gian (10 phút, buổi tối). Giống Seneca tự kể mình phí thời gian vào đâu: viết ba dòng. Hôm nay thời gian của mình đi đâu nhiều nhất? Phần nào mình chọn, phần nào bị lấy hay tuột đi? Ngày mai giữ "giờ giữ" vào lúc nào?
4. Đánh dấu. Cuối tuần đếm số ngày đã có "giờ giữ"; mục tiêu là ít nhất 5/7. Ngày nào không giữ được, chỉ ghi lý do, không tự trách.

4. Góc trẻ 6+

Trò "Đồng hồ cát" (10 phút, người lớn đi cùng)

1. Trẻ chọn một việc mình thích: xếp hình, vẽ, đọc truyện với bố mẹ.
2. Đặt đồng hồ hẹn giờ 10 phút (đồng hồ cát hoặc đồng hồ bếp). Trong 10 phút đó, cả trẻ và người lớn không làm việc khác, không cầm điện thoại.
3. Hết giờ, hỏi trẻ: "Mười phút vừa rồi con đã làm được gì?" và "Có lúc nào con muốn làm việc khác không?"

Không biến trò này thành bài học về chuyện "phí thời gian". Mục đích chỉ là cảm nhận một khoảng thời gian trọn vẹn cho một việc.

5. Dừng tập khi

• Thấy hoảng sợ, hồi tưởng sang chấn, cảm giác mình hay thế giới "không thật" kéo dài, mất ngủ nhiều đêm, hoặc có ý nghĩ tự hại.
• Sổ thời gian khiến bạn tự trách mình nhiều hơn. Khi đó bỏ bước 3, chỉ giữ "giờ giữ".
• Khi đó dừng tập và xem Cần giúp ngay.

6. Kỹ năng nền trên daynentang

Nếu ngày của bạn quá kín để có khoảng nghỉ, daynentang có bài Một việc nhỏ có ý nghĩa mỗi ngày về cách xếp vào ngày một việc nhỏ mình coi trọng.

7. Thực hành hôm nay

Chọn một việc bạn đã hoãn từ lâu. Làm việc đó trong 15 phút ngay hôm nay, trước khi mở mạng xã hội.

Nguồn khoa học

• Wendsche J, Lohmann-Haislah A (2017). A meta-analysis on antecedents and outcomes of detachment from work. Frontiers in Psychology, 7, 2072. doi:10.3389/fpsyg.2016.02072